Nederlandse vertaling: Rsdf430 - Geminy Aflevering 3 - When Knowledge Conquered Fear
We zijn geboren in een raadsel,
dat ons minstens zo lang als we mens zijn al achtervolgt.
We ontwaakten op deze nietige wereld
onder een deken van sterren,
als een zuigeling die op de stoep is achtergelaten
zonder een briefje waarop staat
waar we vandaan komen, wie we zijn,
hoe ons universum is ontstaan.
En zonder enig idee hoe we onze kosmische afzondering konden opheffen.
Daar moesten we helemaal zelf achter zien te komen.
Wat we vooral meehadden,
was onze intelligentie.
Vooral ons vermogen om patronen te herkennen,
dat zich door de tijden heen heeft ontwikkeld.
Wie goed prooi van jager kon onderscheiden,
en voedzame planten van giftige,
had meer kans dat hij zich zou voortplanten.
Zij gaven hun genen voor patroonherkenning door
wat zo zijn voordelen had.
Overal op aarde keken culturen omhoog naar dezelfde sterren
maar zagen er verschillende afbeeldingen in.
Met ons vermogen om patronen te herkennen
konden we de kalender in de lucht aflezen.
De boodschappen in de sterren
vertelden onze voorouders
wanneer ze hun kamp moesten opslaan of weggaan
en wanneer migrerende dieren, regen en kou zich zouden aandienen.
Toen ze het directe verband tussen sterren en levenscycli waarnamen
concludeerden ze dat wat daar gebeurt
op ons, hier beneden, was gericht.
Daar valt iets voor te zeggen:
Als de lucht een kalender was
met een memootje erop geplakt
wat anders kon het dan zijn dan een boodschap?
Dus toen de hemelse orde opeens werd verstoord door een komeet
vatten ze dat persoonlijk op.
Moeten we ze dat verwijten?
Er was geen andere logische verklaring voor wat er gaande was.
Ze konden zich nog niet voorstellen
dat de planeet aarde, draaiend om zijn as, rond de zon beweegt.
Elke oude cultuur beging dezelfde fout:
de komeet moest een boodschap van de goden of van God zijn.
Vrijwel al onze voorouders maakten eruit op
dat het slecht nieuws betrof.
Of je nu Azteek was
Angelsaks, Babyloniër of hindoe
kometen waren voorbodes van onheil.
Alleen de aard van het naderende desastreuze voorval verschilde.
Desastreus, afgeleid van het Griekse woord voor "slechte ster".
Voor de Masaï in Oost-Afrika
betekende een komeet hongersnood.
Voor de Zoeloes in het zuiden
stond hij voor oorlog.
Voor de Bamilekes luidde hij ziekten in.
Voor de Jaga kondigde hij in het bijzonder de pokken aan.
Voor hun buren, de Luba,
voorspelde een komeet de dood van een leider.
De Chinezen gingen opmerkelijk stelselmatig te werk.
Vanaf rond 1.400 voor Christus
begonnen zij kometen vast te leggen en te rangschikken.
Een komeet met drie staarten bracht rampspoed.
Eentje met vier staarten duidde op de uitbraak van een epidemie.
Ons talent voor patroonherkenning snijdt aan twee kanten.
Wij kunnen goed patronen vinden,
zelfs als die er niet zijn.
Dat noemen we valse patroonherkenning.
We hunkeren naar betekenis,
naar aanwijzingen dat ons bestaan een speciale rol speelt in het heelal.
Daartoe misleiden we onszelf en anderen maar al te graag
door een heilige afbeelding op een tosti te zien
of een goddelijke waarschuwing in een komeet.
Tegenwoordig weten we exact waar kometen vandaan komen
en waaruit ze bestaan.
Ons Schip der Verbeelding,
gevoed door wetenschap en verwondering
kan ons naar elk willekeurig punt in de ruimte-tijd voeren.
Het is sneller dan het licht
en maakt onzichtbare zaken zichtbaar.
Het voert ons naar een mysterieuze wereld
op één lichtjaar van onze zon.
Wat is dit voor zwerm van werelden?
Is hij tot stand gebracht door aliens?
Nee.
Door de zwaartekracht.
Dit is vergankelijke schoonheid:
zwalkende bergen ijs en gesteente,
de resten van het ontstaan van het zonnestelsel.
Dit is de Oortwolk
vernoemd naar de Nederlandse astronoom Jan Oort,
die in 1950 het bestaan ervan voorspelde.
Hij wilde een paradox oplossen.
Er zijn zoveel manieren waarop een komeet aan zijn eind kan komen.
Ze kruisen banen van planeten
en komen er vaak mee in botsing.
Kometen bestaan vooral uit ijs,
dus als ze de zon naderen
verdampen ze voor een deel.
Na duizenden passages
is al hun ijs verdwenen.
Wat rest, is nu een asteroïde.
De zwaartekracht kan ze uit het zonnestelsel stoten, de leegte in.
Maar op de een of andere manier blijven ze komen.
Oort en anderen vroegen zich af,
waar ze toch vandaan kwamen.
Oort berekende hun verschijningsfrequentie:
er moest een bolvormige kometenzwerm bestaan,
enkele licht-jaren in diameter, die de zon omgaf.
Oorts logica houdt nog altijd stand,
ook na alle latere ontdekkingen over kometen in het zonnestelsel.
Toch heeft nog nooit iemand de Oortwolk gezien.
Dat kan ook niet,
want het is hierbuiten donker
en elke komeet staat net zo ver van zijn buur
als de aarde van Saturnus.
Maar de wetenschap geeft ons krachten.
Ze gaf Jan Oort
de gave van voorspellen.
Hij schatte ook als eerste
de juiste afstand tot het centrum van de Melkweg.
Dat is heel wat,
uitzoeken waar in de Melkweg wij ons bevinden.
Onze ster staat zo'n 30.000 licht-jaar van het centrum af.
Oort bracht met een radiotelescoop de spiraalvorm van de Melkweg in kaart.
Hij ontdekte dat er in het centrum gigantische explosies voorkwamen.
Het was de eerste aanwijzing voor een supermassief zwart gat.
Zegt het feit dat we wél massamoordenaars kennen,
maar Jan Oort niet, iets over ons?
De Oortwolk is zo groot
dat een komeet er een miljoen jaar over doet
om éénmaal rond de zon te draaien.
Hier, aan de rand van het zonnestelsel,
kan de zwaartekracht van een passerende ster
kometen van de zwaartekracht van de zon bevrijden.
Sommige kometen worden de interstellaire ruimte in geslingerd.
Anderen is een ander lot beschoren.
Deze stort richting zon,
alsmaar sneller, in een continue vrije val
die honderdduizenden jaren aanhoudt.
Als de zwaartekracht van Neptunus aan hem trekt, wijzigt zijn koers ietwat.
Machtig Jupiter, na de zon het grootste object in ons zonnestelsel,
trekt de komeet aan met zijn aantrekkingskracht
en buigt zijn pad af.
Als onze komeet het binnenste van het zonnestelsel bereikt
wordt hij gebakken in de warmte van de zon.
Er komt een prachtige metamorfose op gang.
De kale, donkere ijsberg
vertoont nu een stralende halo
en een staart.
Deze lagen vertellen hoe de komeet vier miljard jaar terug is ontstaan.
Gedurende 40.000 mensengeneraties
moeten er ruwweg 100.000 heldere kometen zijn verschenen.
Al die tijd konden wij alleen maar vol verwondering omhoog kijken
gevangenen der aarde, die een verklaring zochten
in onze schuld- en angstgevoelens.
Tot er tussen twee mannen een vriendschap opbloeide
die tot een permanente revolutie in ons denken leidde.
Isaac Newton en Edmond Halley konden niet weten
dat hun samenwerking ons uiteindelijk zou bevrijden
uit onze langdurige opsluiting op deze kleine wereld.
De komeet uit 1664
joeg golven van angst door Europa.
Dat leek gerechtvaardigd
toen kort erna de pest en de grote brand van Londen uitbraken.
Daarginds, met lang, bloedrood haar
bedreigt een verblindende ster de wereld
met honger, de pest en oorlog.
Aan prinsen voorspelt hij de dood,
aan koninkrijken vele kruisen.
Aan alle klassen onvermijdelijke verliezen.
Aan herders hoefziekte,
aan boeren slechte seizoenen.
Zeelui brengt hij storm.
Steden brengt hij hoogverraad.
Maar één kind vond de komeet echter allerminst angstaanjagend.
Hij vond het een mirakel.
Net als wij werd Edmond Halley met nieuwsgierigheid geboren.
Alle drommels!
Hij bofte dat zijn vader zijn nieuwsgierigheid aanmoedigde.
Hij kocht instrumenten voor hem en financierde zijn expeditie
om een sterrenkaart van het zuidelijk halfrond te maken.
Hij ging op zijn 20e van Oxford en voer naar Sint-Helena
een eiland onder de evenaar, voor de westkust van Afrika.
Alle drommels!
Niemand had hem verteld dat het daar overwegend slecht weer was.
Het vergde 12 maanden voordat hij genoeg sterren had gezien
om een volledige map te kunnen maken.
De Griekse goden en helden kregen gezelschap
van mythische figuren uit een nieuwe wereld en tijd.
Een toekan, een kompas, een paradijsvogel.
Halley bracht thuis met zijn kaart een sensatie teweeg.
Nu kon met overal op aarde op de sterren navigeren.
De Royal Society of London was dé uitwisselingsplek van ontdekkingen.
Het motto van de Society: "Nullius in verba"
vat de kern van de wetenschappelijke methode samen.
Het is Latijn voor "overtuig jezelf".
Oftewel: durf gevestigde ideeën in twijfel te trekken.
Halleys kaarten vielen de curator voor de expirimenten op.
Ik zou je Robert Hooke laten zien, maar er is geen afbeelding van hem.
We moeten het doen met omschrijvingen.
Men noemde hem mager, krom en lelijk.
Hij was wellicht de vindingrijkste man aller tijden.
En ondanks zijn uiterlijk,
was hij in Londen erg gewild op feesten.
Waarom?
Zijn onverzadigbare nieuwschierigheid omvatte echt alles.
Hooke ontdekte een kleine kosmos
die we nog altijd aanduiden met de naam die hij eraan gaf: de cel.
Die ontdekte hij door kurk te bekijken met een eigen uitvinding:
De samengestelde microscoop.
Hij liep bijna 200 jaar voor op aspecten uit Darwins evolutietheorie.
Hooke verbeterde de telescoop.
Zijn tekeningen van hemellichamen getuigen van zijn nauwkeurigheid.
Toen het centrum van Londen in 1666 in de as werd gelegd
besloot hij samen met Christopher Wren de stad weer op te bouwen.
Hooke was de voornaamste empiricus van zijn tijd.
Met spiraalveren herleidde hij de wet van elasticiteit.
Die kennen we nu als de Wet van Hooke.
Hij perfectioneerde de luchtpomp,
het summum van technologie.
Daarmee deed hij proeven met ademhaling en geluid.
Hij experimenteerde ook met cannabis.
Hij meldde de Royal Society
dat een bevriende zeekapitein er zo vaak mee had geëxpirimenteerd
dat "er geen reden voor angst bestaat,
maar mogelijk wél voor lachen".
Koffie was de lievelingsdrug in het 17e-eeuwse Engeland.
In Londen schoten koffiehuizen als paddestoelen uit de grond.
Hier kwam men voor nieuws,
om nieuwe dingen te ondernemen en om ideeën te bespreken.
Het koffiehuis was een oase van gelijkheid
in een klassenmaatschappij.
Een arme man hoefde niet op te staan voor een rijke
noch toe te geven aan diens mening.
Het was een democratisch lab.
In deze cafeïnerijke sfeer bespraken Halley en Hooke met Wren
het grote mysterie van de beweging der planeten.
De astronoom Kepler had 80 jaar eerder aangetoond
dat de planeetbanen rond de zon
geen volmaakte cirkels waren, maar ellipsen.
En hoe dichter een planeet bij de zon stond,
hoe sneller hij bewoog.
Waarom?
Was een onzichtbare kracht van de zon debet aan die verandering?
En zo ja: hoe zat dat dan?
Viel het met een wiskundige wet te beschrijven?
Misschien met iets als Hookes wet van de elasticiteit?
Misschien wel.
Wren probeerde het maar hij kwam er niet uit.
Het gaat mij boven de pet.
Ik geef een boek van 40 shilling aan wie het kan oplossen.
Geef maar hier, ik heb het al berekend.
Halley was verrukt.
Laat eens zien, Mr. Hooke.
Er gingen maanden voorbij maar het lukte Hooke niet.
Hij noch een ander kreeg de berekening rond.
Halley was Hookes smoesjes tenslotte beu.
Halley wist dat er ergens iemand moest zijn die ertoe in staat was.
Misschien wel die wiskundige aan Cambridge.
Pientere vent.
Hij had op zijn 22e al vragen over de aard van het leven opgelost.
En hij had de spiegeltelescoop uitgevonden.
Een vreemde vogel,
in de vergetelheid geraakt
na ruzie met Hooke over diens ontdekking over licht.
Sindsdien hield hij zich schuil in Cambridge.
Halley vroeg zich af of deze vreemde,
buitengewoon moeilijke man, kon slagen waar anderen hadden gefaald.
Hij noch iemand anders kon destijds bevroeden
dat de wereld voorgoed zou veranderen op een dag in augustus 1684.
Isaac Newton werd geboren in Engeland
op Eerste Kerstdag 1642.
Nog voordat hij zijn ogen opende, was zijn vader al overleden.
Zijn moeder liep weg toen hij pas drie was.
Ze kwam pas terug toen hij elf was.
Ze had toen een nieuw gezin.
Isaac Newton verachtte zijn stiefvader.
Hij ontvluchtte zijn ellendige gezinsleven
door uit te zoeken hoe alles werkt,
en dan vooral de natuur.
In 1661 trad de begaafde Isaac toe tot Trinity College
aan Cambridge.
Als student bakte hij er weinig van.
Hij had geen vrienden of liefhebbende familie die hem stimuleerde.
Newton zat vaak alleen op zijn kamer.
Hij verdiepte zich in Griekse filosofen,
geometrie en talen.
Hij dacht na over de aard van materie, ruimte, tijd en beweging.
Deze ontluikende wetenschapper was ook een verwoed mysticus.
Hij geloofde dat alchemie
die slechts bekend was bij enkele klassieke filosofen
op herontdekking wachtte.
Hij wilde leren gewone metalen
in zilver en goud te veranderen
en het levenselixer uitvinden,
de sleutel tot onsterfelijkheid.
Hij zocht ook verwoed naar verborgen boodschappen in de Bijbel.
Hij kamde diverse vertalingen uit
in de hoop gecodeerde instructies van God te ontcijferen.
Hij maakte berekeningen
om de datum van de wederkomst van Jezus te achterhalen.
Al zijn onderzoek naar alchemie
en Bijbelse chronologie leverde niets op.
Toen Halley Newton die belangrijke dag aantrof
leefde hij vrijwel als een kluizenaar.
Newton had zich 13 jaar eerder teruggetrokken
nadat Hooke hem ervan had beschuldigd
dat hij diens werk over licht en kleur had gestolen.
Maar het was Newton
die het mysterie van het lichtspectrum had opgelost,
en niet Robert Hooke.
De wond deed pijn en was diep.
Newton besloot om zich nooit meer in het openbaar zo te laten vernederen.
Meneer, u herinnert zich vast niet meer ons gesprek van jaren geleden?
Jazeker wel, Mr. Halley.
Het spijt me dat ik u stoor...
Komt u maar ter zake.
Ik heb onze vrienden, Mr. Wren en Mr. Hooke, gesproken.
Die ploert van een Hooke is niet mijn vriend.
Ja, dat begrijp ik.
Maar wij bespraken de beweging der planeten.
Een aantrekkingskracht van de zon bepaalt hun beweging.
Er moet een wiskundige wet bestaan
voor hoe deze kracht verandert met de afstand.
En met uw kundigheid...
Jaja, die kracht neemt af met de afstand in het kwadraat.
Vandaar de ellipsvormige banen.
Hoe kunt u dat weten?
Dat heb ik vijf jaar terug berekend.
Laat me dat alstublieft zien!
De berekening ligt hier... ergens.
Ach, ik doe het wel opnieuw en stuur het naar u op.
Ongelooflijk!
Waarom hebben we er niet eerder over gehoord?
Newton wist nog heel goed
wat Hooke hem had geflikt
bij het vorige idee dat hij had geopperd.
Net toen Halley zich begon af te vragen
of Newton blufte, net als Hooke eerder,
ontving hij een envelop van Newton.
Dit zijn de eerste bladzijden van de de moderne wetenschap
met zijn allesomvattende kijk op de natuur,
universele wetten van beweging en zwaartekracht.
Niet alleen voor de aarde,
maar voor de hele kosmos.
Halley ging snel terug naar Cambridge.
Mr. Newton, ik verzoek u dringend van dit alles zo snel mogelijk een boek te maken.
Ik verzeker u dat de Royal Society het zal uitgeven.
Maar er was één probleempje:
We zijn het erover eens dat Mr. Newton een meesterwerk heeft vervaardigd.
Maar de Royal Society heeft helaas...
Spijtig genoeg is de verkoop van "De geschiedenis van de vis"
achtergebleven bij onze financiële verwachtingen.
Het is een indrukwekkend boek,
echt bijzonder uitgebreid.
Vol gedetailleerde illustraties van...
...nou ja, vissen.
Door de tegenvallende verkoop
had de Royal Society er het jaarlijkse budget aan uitgegeven.
Ze zaten zo krap bij kas dat Halley werd uitbetaald
in exemplaren van hun slechtst verkopende boek.
Zonder geld om Principia te drukken
liep de wetenschappelijke revolutie gevaar.
Zonder Halleys inspanningen
zou Newtons meesterwerk wellicht nooit zijn vervaardigd.
Maar Halley was vastbesloten om Newtons talent wereldkundig te maken.
Die voorwetenschappelijke wereld,
waar angst regeerde,
stond aan de rand van een revolutie.
Alles hing af van de vraag of Edmond Halley
Newtons boek zou weten te verspreiden.
Halley regideerde het boek én hij gaf het op eigen kosten uit.
Newton voltooide de eerste twee delen
en legde de wiskundige basis voor de bewegingsleer.
In het derde deel werd de weddenschap uit het koffiehuis beslist.
Hij paste zijn principes toe op de bekende bewegingen
van de aarde, de maan en de planeten.
Helaas was er een probleem.
Halley nam nu ook de rol aan van Newtons psychotherapeut.
Isaac, Mr. Hooke wil een woord van dank in het voorwoord van deel drie.
Dat is al gebeurd.
Ik bedank hem, Mr. Wren en jou
omdat ik me door jullie weer over astronomie boog.
Mr. Hooke vertelt in Londen dat jij de zwaartekrachtwet van hem hebt.
Die proceszieke, kleine...
Nooit!
Ik verbrand deel drie nog liever
dan dat ik het met zo'n leugen beklad.
Hij zal allang vergeten zijn als jouw ideeën nog worden geprezen.
Nog meer delen van dat akelige boek?
Waar moeten we ze laten?
Dat weet je toch Mary,
dit is mijn salaris van de Society.
Ze hebben niets anders.
Waren Mr. Hooke en Mr. Newton maar meer zoals jij.
Halley en Wren besloten Hooke aan te spreken op zijn beweringen.
Die wet is van mij, ik vertel het je!
Ik heb het als eerste bewezen.
Kom dan nu meteen met je bewijs!
Laat maar zien!
We wachten er al lang genoeg op.
Je moet me op mijn woord geloven.
Dat overtuigt wellicht elders, maar hier niet.
Laat zien of zwijg, Mr. Hooke.
Die vervloekte Newton. Daar zal hij voor boeten.
Zonder Halley zou Newtons boek nooit zijn bedacht,
geschreven of gedrukt.
Oké, maar wat dan nog?
Waarom is dat zo belangrijk voor ons?
Wat is het probleem?
Toen Isaac Newton in 1642 in dit huis werd geboren
zag de wereld er heel anders uit.
Iedereen keek naar de exacte beweging van de planeten
en zag het als het werk van een meester-klokkenmaker.
Hoe viel het anders te verklaren?
Dit kon maar op één manier zijn ontstaan.
Ze kenden slechts één antwoord:
God.
Om redenen die wij niet begrepen,
had God het zonnestelsel zo geschapen.
Maar die verklaring gooit de deur dicht voor andere vragen.
Maar toen kwam Newton:
een godvrezend man, maar ook een genie.
Hij kon de natuurwetten noteren
in perfecte wiskundige zinnen.
Formules met een universele geldigheid:
op appels, manen, planeten en zoveel meer.
Met één been nog in de middeleeuwen,
stelde Newton zich het hele zonnestelsel voor.
Newtons zwaartekracht- en bewegingswetten.
onthulde hoe de zon verre werelden aan zich ketende.
Een meester-klokkenmaker was nu overbodig
om de precisie en schoonheid van het zonnestelsel te verklaren.
Zwaartekracht is de klokkenmaker.
Materie volgde geboden die wij konden ontdekken.
Wetten die de Bijbel niet noemde.
Newtons antwoord op de structuur van het zonnestelsel
liet oneindig veel vragen toe.
De Principia bevatte ook de uitvinding van analyse
en de eerste correcte theoretische basis
om onszelf los te maken van de aarde: ruimtereizen.
Newton stelde zich het afschieten van een kanonskogel voor
met een alsmaar toenemende explosieve voortstuwing.
Hij redeneerde dat met genoeg snelheid
de zwaartekracht kon worden doorbroken
en de kogel in een baan om de aarde zou kunnen komen.
Dat veranderde alles.
De Principia Mathematica bevrijdde ons ook op een andere manier:
door de wetten te ontdekken volgens welke kometen komen en gaan
maakte hij bewegingen aan de hemel los
van hun oude koppelingen aan onze angsten.
Als Halley niet al die jaren naast Newton had gestaan
hadden we hem wellicht gekend om zijn eigen prestaties en ontdekkingen.
Maar het enige waar de meesten aan denken
is de komeet. Maar het ontdekken van een komeet
is nu net iets wat Halley nooit heeft gedaan.
IJsberg aan stuurboord!
Wend de steven! Tot uw orders, kapitein Halley!
Na de publicatie van de Principia moest Halley drie zeereizen maken
om navigatieproblemen voor de Britse marine op te lossen.
Hij maakte daarbij de eerste kaart van het aardmagnetisch veld.
Hij was tevens zakenman.
Halley perfectioneerde de duikklok.
Hiermee zette hij een bloeiend commercieel bergingsbedrijf op.
Dr. Halley is deze keer te ver gegaan.
Hij is al zeker drie uur daar beneden.
Hij wilde niet andermans leven wagen en testte zijn uitvinding zelf.
Precies vier uur sinds ik afdaalde.
Niet slecht voor tien vadem.
Hij bedacht de weerkaart.
Zijn symbolen voor de heersende wind worden nog altijd gebruikt.
Halley legde de basis voor bevolkingsstatistiek.
Hoe?
Hij vergeleek de geboorte-, trouw-, sterfte- en bevolkingscijfers van Londen en Parijs.
Hij moest heel Parijs te voet afgaan om te ontdekken hoe groot het was.
Hij besloot dat, omdat de helft van de mensen geen kinderen kreeg
die zichzelf ook zouden voortplanten,
elk paar vier kinderen moest krijgen om de bevolking in stand te houden.
Halley gaf ons de juiste omvang van het zonnestelsel.
Hij bedacht een manier om onze afstand tot de zon te bepalen.
Daarbij moest exact worden gemeten in hoeveel tijd Venus
zich over de zonneschijf bewoog.
27 jaar na Halleys dood
maakte kapitein James Cook zijn eerste reis naar Tahiti
om Halleys methode te beproeven tijdens een Venuspassage langs de zon.
Met een filter om zijn ogen tegen de zon te beschermen
zorgde hij ervoor dat we nu weten
dat de zon 149 miljoen km van de aarde af staat.
Halley zag als eerste in dat de zogenaamde "vaste" sterren
helemaal niet statisch waren.
Hoe hij dat ontdekte?
Hij bekeek de waarnemingen van de oude Grieken van heldere sterren
en vergeleek die met zijn waarnemingen van dezelfde sterren, 1.800 jaar later.
Waarom was dat niemand eerder opgevallen?
Hij bedacht dat het enkel te zien was als je lang genoeg wachtte.
Je ziet ver verwijderde dingen amper bewegen.
Sterren staan zo ver weg
dat je ze eeuwenlang zou moeten volgen
voordat je kunt waarnemen dat ze überhaupt bewegen.
Hij vond de eerste aanwijzing tot een magnifieke werkelijkheid:
alle sterren zijn in beweging. Ze stromen langs elkaar,
deinen op en neer als in een draaimolen
in hun newtoniaanse dans rond het centrum van onze Melkweg.
Oh ja, dan was er nog die kwestie met de komeet.
Wat waren dat voor hemelse bezoekers die van tijd tot tijd zomaar opdoken?
Halley loste dit mysterie op als een detective
door ooggetuigenverslagen te vergaren.
De oudste nauwkeurige waarnemingen vond hij in Constantinopel.
Ze waren verricht door de monnik Nikephoros Gregoras
in juni 1337.
Halley zocht elke waarneming van een komeet op
die in Europa tussen 1472 en 1698 was vastgelegd.
Een zoekmachine of computer bestond toen nog niet.
Halley beschikte enkel over zijn boeken en zijn verstand.
Het moeilijke was dat hij bij de waarnemingen van elke komeet
de juiste baan door de ruimte moest zien te vinden.
Alleen Newton had zijn nieuwe wetten al eens op zo'n vraagstuk losgelaten.
Met een briljante wiskundige krachttoer
ontdekte Halley dat kometen richting zon gingen
in lange, elliptische banen.
Hij wist als eerste dat de kometen uit 1531,
1607 en 1682
één en dezelfde waren
een enkele komeet die elke 76 jaar terugkeerde.
Met een verbluffend staaltje patroonherkenning
voorspelde hij dat hij over ruim 50 jaar weer te zien zou zijn.
Kometen waren millennialang attributen voor mystici
die ze zagen als voorbodes van gebeurtenissen voor de mensen.
Halley maakte op hun eigen terrein korte metten met ze.
Een terrein dat geen wetenschapper ooit had betreden:
het doen van voorspellingen.
En hij dekte zich niet in, zoals een voetballer die de uitslag voorspelt.
Halley verklaarde gewoon dat de komeet eind 1758 zou terugkeren
aan een bepaalde plek aan de hemel,
langs een specifieke baan.
Mystici hebben zelden iets voorspelt
waarbij ze ook maar streefden naar een vergelijkbare nauwkeurigheid.
Dat is de komeet van Halley,
aan de rand van het zonnestelsel.
Het lijkt niet veel meer dan een brok ijs en gesteente in de ruimte.
Dat komt doordat voorbij Neptunus,
op bijna 5 miljard kilometer van de zon,
kometen een stil bestaan leiden.
Op het verste punt van zijn omloop remt hij af
tot de zon hem tegenhoudt.
Dan begint hij aan zijn lange val, terug het zonnestelsel in.
Halley maakt een vrije val om de zon heen.
Alles in ons zonnestelsel: de aarde, de maan,
de andere planeten, kometen, en asteroïden,
vallen om de zon heen.
Zwaartekracht trekt de planeten naar de zon.
Door hun omloopsnelheid
blijven ze om de zon heen bewegen. Ze vallen nooit in de zon.
Robert Hooke was al jaren dood, door slechte gewoonten.
Hij gebruikte dagelijks alsem, opium en kwik.
Korte tijd later volgde Newton hem op als hoofd van de Royal Society.
Eens zou aan deze muren een portret van Hooke hebben gehangen.
Halley zou nog veel meer bijzondere wapenfeiten verrichten.
Hij werkte door tot aan zijn dood, op 85-jarige leeftijd.
Als laatste vroeg hij om een glas wijn.
Hij sloeg het met genot achterover
en blies zijn laatste adem uit.
Volgens sommigen zou op een avond als deze
Isaac Newton eindelijk wraak hebben genomen op Hooke.
Maar Halleys voorspelling werd niet vergeten.
50 jaar later,
toen het voorspelde tijdstip naderde,
wilden astronomen overal op aarde zijn komeet als eerste zien.
Ze werden niet teleurgesteld.
Sindsdien wordt hij elke 76 jaar weer verwelkomd.
Als Halley terugkeert, verwarmt zonlicht het ijs aan het oppervlak.
Daarmee komen het stof en de gassen in het ijs weer vrij.
Zijn recentste bezoek aan ons vond plaats in 1986.
En als je dit ziet in 2061,
weet je dat hij weer terug is...
Laat je verbazen, zoals al diegenen die je voorgingen
en voel geen angst.
Dankzij Newtons wetten kon Halley 50 jaar in de toekomst kijken
en het gedrag van een enkele komeet voorspellen.
Sindsdien past de wetenschap deze wetten toe.
Ze legden de weg vrij naar de maan
en zelfs voorbij ons zonnestelsel.
Het kindje in de wieg leert lopen
en het leert de kosmos kennen.
Dat brengt me bij een laatste voorspelling.
Met enkel Newtons zwaartekrachtwetten
kunnen wij, astronomen, voorspellen dat over miljarden jaren
onze Melkweg zal versmelten met onze buur, de Andromedanevel.
Omdat de afstanden tussen de sterren zo groot zijn
zullen er amper sterren met elkaar in botsing komen.
Het leven op de werelden in die verre toekomst loopt geen gevaar.
Het zal een fantastische lichtshow zijn die een miljard jaar aanhoudt.
Een dans van een half biljoen sterren
op muziek die voor het eerst werd gehoord
door een man die slechts één echte vriend had...
Sync and corrections by Rsdf430 - Geminy